Gdy rano jest ciemno, a po pracy najchętniej wracamy pod koc, gotowanie nie zawsze zajmuje pierwsze miejsce na liście planów. Łatwiej zamówić coś na szybko, zastąpić obiad przekąskami albo kolejny raz przygotować kanapki. Tymczasem dieta na zimę może być prosta, niedroga i przyjemna. Nie wymaga egzotycznych składników ani codziennego spędzania godzin w kuchni.
Podstawą pozostaje urozmaicenie. Warzywa, owoce, produkty zbożowe, źródła białka i tłuszcze nadal mają swoje miejsce na talerzu. Możemy natomiast zmienić sposób ich podania: częściej piec, gotować i dusić, przygotowując posiłki, na które rzeczywiście mamy ochotę w chłodne dni.
Czy zimą potrzebujemy więcej kalorii?
Sam fakt, że temperatura za oknem spadła, nie oznacza konieczności zwiększania porcji. Zapotrzebowanie energetyczne zależy między innymi od aktywności, budowy ciała i warunków, w których przebywamy. Inne potrzeby ma osoba pracująca przez wiele godzin na zimnie, a inne ktoś spędzający większość dnia w ogrzewanym pomieszczeniu. Długotrwała ekspozycja na chłód może zwiększać wydatek energetyczny związany z utrzymaniem temperatury ciała. W codziennym życiu chronią nas jednak ubrania i ogrzewanie. Jednocześnie zimą niekiedy mniej spacerujemy i ograniczamy aktywność na świeżym powietrzu. Nie warto więc automatycznie dodawać kalorii „na rozgrzanie”.
Jeżeli częściej odczuwasz głód, przyjrzyj się najpierw posiłkom. Czy obiad zawiera coś więcej niż warzywa? Czy śniadanie dostarcza również białka? Czy przez kilka godzin nie zastępujesz jedzenia samą kawą? Czasem potrzebna jest lepsza kompozycja menu, a nie większa liczba przypadkowych przekąsek.
Jak skomponować sycący zimowy posiłek?
Praktyczną wskazówką jest Talerz Zdrowego Żywienia. Około połowę powinny zajmować warzywa i owoce, z przewagą warzyw, a pozostałą część produkty zbożowe, najlepiej pełnoziarniste, oraz źródła białka. Całość uzupełnia niewielki dodatek tłuszczu roślinnego. Zimą te proporcje można wykorzystać w daniach podawanych na ciepło. Kasza gryczana z pieczoną marchewką, burakiem i soczewicą albo ryba z ziemniakami i warzywami to proste przykłady. W daniu jednogarnkowym poszczególne grupy produktów nie muszą leżeć osobno — ważne, żeby były obecne. Nie każdy posiłek musi idealnie odwzorowywać model talerza. To pomoc w planowaniu, a nie zadanie do wykonania z linijką. Warto patrzeć również na różnorodność całego dnia i tygodnia.
Zupa na obiad? Zadbaj o dodatki
Gorąca zupa dobrze wpisuje się w zimowe menu, ale jej sytość zależy od składu. Krem przygotowany wyłącznie z warzyw i bulionu może być smacznym pierwszym daniem, lecz nie zawsze wystarczy jako samodzielny obiad. Do zupy warto dodać źródło białka i składnik skrobiowy. Pomidorową można wzbogacić fasolą i podać z pieczywem, krem z warzyw połączyć z soczewicą, a do zupy jarzynowej dorzucić kaszę oraz kawałki mięsa lub tofu. Łyżka pestek czy oliwy uzupełni smak i konsystencję. Dobrym pomysłem jest gotowanie większej porcji i zamrażanie części na kolejny dzień. Dzięki temu po powrocie do domu łatwiej sięgnąć po gotowy posiłek, zamiast dopiero zastanawiać się, co zjeść.
Warzywa zimą — więcej możliwości niż pomidor i ogórek
W chłodnych miesiącach warto korzystać z marchwi, buraków, selera, pietruszki, kapusty i porów. Można przygotować z nich surówki, zupy, zapiekanki oraz dodatki do obiadu. Pieczenie pozwala wydobyć ich smak, a jeden większy wsad do piekarnika może wystarczyć do kilku różnych dań. Pieczone buraki wykorzystasz do kaszy z serem, marchewkę dodasz do sałatki ze strączkami, a seler może stać się składnikiem kremu. Warzywa nie muszą za każdym razem wyglądać tak samo, nawet jeśli powtarzają się na liście zakupów.
Nie trzeba też rezygnować z surowych produktów tylko dlatego, że jest zimno. Surówka z kapusty, jabłka i marchewki może towarzyszyć ciepłemu obiadowi. Temperatura podania powinna odpowiadać preferencjom i tolerancji, a nie sztywnemu podziałowi produktów na „zimowe” i „letnie”.
Mrożonki są wygodnym elementem zimowej diety
Brokuły, kalafior, szpinak, fasolka szparagowa czy owoce jagodowe nie muszą znikać z jadłospisu po zakończeniu sezonu. Mrożone warzywa i owoce mogą być wartościową częścią diety, a ich przechowywanie ułatwia przygotowanie posiłku bez dodatkowych zakupów. Mrożenie pozwala zachować znaczną część składników odżywczych. Warto wybierać zwykłe warzywa lub mieszanki i samodzielnie decydować o sosie oraz przyprawach. Produkty z gotowymi dodatkami mogą również znaleźć zastosowanie, ale dobrze sprawdzić ich skład i zawartość soli.
Mrożony szpinak sprawdzi się w sosie do makaronu, groszek w kaszotto, a owoce w owsiance. Przy przygotowaniu należy kierować się instrukcją na opakowaniu — nie wszystkie produkty są przeznaczone do jedzenia bez obróbki. Kasze, ziemniaki i pieczywo mają swoje miejsce. Zimowe posiłki nie muszą opierać się wyłącznie na mięsie i warzywach. Kasze, płatki owsiane, ryż, ziemniaki oraz pieczywo dostarczają energii i pomagają budować różnorodne menu. Wśród produktów zbożowych warto często wybierać pełnoziarniste. Nie ma potrzeby eliminowania węglowodanów tylko dlatego, że zimą ruszamy się mniej. Lepiej dopasować porcję do apetytu i aktywności, a następnie zadbać o pozostałe składniki posiłku. Owsianka z jogurtem i owocami, kasza z warzywami i ciecierzycą czy ziemniaki z rybą to zupełnie inne dania, choć każde zawiera składnik skrobiowy. O wartości posiłku decyduje całe zestawienie.
Pamiętaj o białku
Jeżeli po posiłku szybko wraca głód, warto sprawdzić, czy znalazło się w nim źródło białka. Mogą nim być jaja, nabiał, ryby, mięso, tofu oraz nasiona roślin strączkowych. Zimą szczególnie wygodne są soczewica, fasola i ciecierzyca. Pasują do gęstych zup, sosów i dań jednogarnkowych. Strączki ze słoika lub puszki skracają przygotowanie obiadu — zwykle wystarczy je odcedzić i opłukać. Przy śniadaniu dodatkiem do pieczywa może być pasta z fasoli, twarożek lub jajko. Owsiankę można uzupełnić jogurtem naturalnym, a warzywną kolację tofu. Nie trzeba przygotowywać osobnego, skomplikowanego dania.
Kiszonki — dodatek, nie obowiązkowa kuracja
Kiszona kapusta i ogórki urozmaicają zimowe posiłki, wprowadzając kwaśny smak i chrupkość. Można podać je do obiadu, wykorzystać w surówce albo dodać do kanapek. Nie należy jednak traktować ich jako gwarancji odporności ani produktu, który każdy musi jeść codziennie. Nie każda kiszonka jest probiotykiem o udokumentowanym działaniu, a tolerancja takich produktów bywa różna. Warto pamiętać również o soli. Przy zaleceniu jej ograniczania porcję kiszonek należy uwzględnić w całym jadłospisie. Jeśli powodują dolegliwości, można wybrać inne warzywa zamiast zmuszać się do ich jedzenia.
Rozgrzewające przyprawy bez cudownych obietnic
Imbir, cynamon, kardamon, pieprz czy papryka pozwalają zmieniać smak prostych dań. Pasują do owsianki, pieczonych owoców, zup oraz potraw ze strączkami. Dzięki nim te same składniki można podać na kilka sposobów. Nie warto jednak przypisywać przyprawom zdolności „spalania zimowego tłuszczu” czy zapobiegania infekcjom. Ich miejsce w kuchni wynika przede wszystkim ze smaku i przyjemności jedzenia. Ciepły napój może dawać poczucie komfortu, ale nie zastępuje posiłku. Herbata z imbirem nie dostarczy tego, co obiad z warzywami, białkiem i kaszą. Przy wrażliwym przewodzie pokarmowym ostre przyprawy mogą też nasilać dolegliwości — nie trzeba ich stosować na siłę.
Co pić zimą?
W chłodne dni łatwiej zapomnieć o piciu, zwłaszcza gdy nie odczuwamy silnego pragnienia. Warto mieć pod ręką wodę, niesłodzoną herbatę lub inny dobrze tolerowany napój. Płyny dostarczają także zupy i część produktów spożywczych. Nie każda zimowa kawa czy herbata jest jednak tylko napojem. Syropy, bita śmietana i duże ilości cukru zmieniają je w słodki dodatek do jadłospisu. Można po niego sięgnąć dla przyjemności, bez traktowania go jako sposobu na nawodnienie czy zamiennika obiadu. Ilość płynów należy dopasować do potrzeb, aktywności i stanu zdrowia. Osoby mające zalecone ograniczenie ich spożycia powinny trzymać się wskazówek lekarza.
Dieta a witamina D
Witamina D wymaga osobnej uwagi, ponieważ jej odpowiednią ilość trudno zapewnić wyłącznie jedzeniem. Źródłami są między innymi tłuste ryby, a także wybrane produkty wzbogacane — warto sprawdzać etykiety. Zimowego jadłospisu nie należy traktować jako zamiennika odpowiednio dobranej suplementacji. Jej schemat warto ustalić według zaleceń właściwych dla wieku, masy ciała i sytuacji zdrowotnej, w razie potrzeby z lekarzem lub farmaceutą. Nie należy sumować kilku preparatów bez sprawdzenia łącznej dawki.
Przykładowy dzień zimowego jedzenia
Poniższe propozycje są inspiracją do komponowania posiłków. Wielkości porcji należy dobrać indywidualnie.
- Śniadanie: owsianka na mleku lub wzbogacanym napoju sojowym, z duszonym jabłkiem, cynamonem i orzechami.
- Obiad: gęsta zupa z czerwonej soczewicy, pomidorów i warzyw, podana z kromką pieczywa pełnoziarnistego.
- Przekąska, jeśli jest potrzebna: jogurt naturalny z owocami albo owoc i garść orzechów.
- Kolacja: pieczona ryba lub tofu, ziemniaki oraz brokuły i surówka z marchewki.
W kolejnym dniu można wykorzystać część tych samych składników inaczej. Pozostałe pieczone warzywa połączyć z kaszą, soczewicę dodać do sosu, a jabłka podać z placuszkami. Powtarzanie produktów może oszczędzać czas bez monotonii na talerzu.
Zimowe menu powinno ułatwiać codzienność
Najbardziej praktyczna dieta na zimę to taka, którą da się utrzymać również w zabieganym tygodniu. Warto mieć zapas kaszy, płatków, pomidorów w puszce, strączków i mrożonych warzyw. Z tych produktów można szybko przygotować kilka różnych posiłków.
Nie trzeba zaczynać od całkowitej zmiany jadłospisu. Czasem wystarczy dodać białko do śniadania, wzbogacić zupę o soczewicę i częściej przygotowywać warzywa w formie, którą lubimy. Ciepły, smaczny posiłek może być przyjemną częścią zimowego dnia — bez restrykcyjnych zasad i obietnic cudownego działania.





















































