Choć „płytka nazębna” brzmi enigmatycznie, w rzeczywistości jest to miękka, kleista warstwa osadów odkładająca się na zębach nawet po ich szczotkowaniu. To także siedlisko bakterii, z którymi należy walczyć, jeśli chcemy zachować zdrowe zęby i dziąsła.
Wyobraźmy sobie świat bez próchnicy, ubytków, bólu, leczenia kanałowego, krwawiących dziąseł, rozchwianych zębów czy nieświeżego oddechu. To wszystko jest możliwe, jeśli skutecznie usuwamy płytkę nazębną. Ale jak osiągnąć pełną higienę, gdy samo szczotkowanie nie wystarcza?
Poznajemy płytkę
Po umyciu zębów w ciągu kilku minut na ich powierzchni odkładają się glikoproteiny ze śliny, tworząc lepką błonkę nabytą. Do niej przylegają resztki pokarmu, fragmenty martwych komórek i drobnoustroje, które znajdują tu idealne środowisko – ciepłe, wilgotne i bogate w składniki odżywcze. Wkrótce pionierskie bakterie tworzą kolonie, a kolejne mikroskopijne organizmy osiedlają się w bezpiecznej przystani. Właśnie w tym momencie zaczyna się problem, bo wśród nich są bakterie groźne dla zdrowia jamy ustnej.
– Ślina odgrywa kluczową rolę w ochronie zębów i dziąseł, remineralizuje szkliwo oraz działa antybakteryjnie. Niestety, jej składniki biorą udział w formowaniu płytki nazębnej, a wraz z czasem biofilm pobiera minerały, tworząc kamień nazębny. W takim ekosystemie bytują bakterie tlenowe i beztlenowe, np. próchnicowy Streptococcus mutans czy Porphyromonas gingivalis, odpowiedzialny za paradontozę – wyjaśnia higienistka Ilona Filianets z Medicover Stomatologia.
Sumienne usuwanie narastającej płytki ma więc ogromne znaczenie, tym bardziej że powstaje nie tylko na widocznej części korony zęba, ale również poddziąsłowo.
Namierzamy płytkę
Płytka nazębna jest trudna do usunięcia – to bezbarwny, przejrzysty, gęsty i lepki biofilm otaczający zęby z każdej strony. Przepłukanie wodą czy szybkie szczotkowanie nie wystarczy.
– Aby zobaczyć, gdzie płytka jest najgrubsza, można użyć specjalnej pastylki do żucia lub płukanki, która ją wybarwi. Obszary z największą ilością barwnika pokazują miejsca, które wymagają dokładniejszego oczyszczenia. Często pacjenci są zaskoczeni, jak wiele miejsc zostało pominiętych. To trudna sztuka, ale są na to sposoby. Preparaty wybarwiające biofilm można kupić bez recepty w aptece, co jest też świetną zabawą edukacyjną dla dzieci – dodaje Filianets.
Działanie należy podjąć szybko, bo kilkanaście dni zalegania płytki w trudno dostępnych miejscach wystarczy, by przekształciła się w kamień nazębny. Najczęściej gromadzi się w przestrzeniach międzyzębowych, przy dziąsłach i w stłoczeniach zębów, gdzie trudno manewrować szczoteczką.
Pozbywamy się płytki w domu
Gdy już wiemy, które rejony wymagają większej uwagi, czas przypomnieć sobie o nitce dentystycznej.
– Nitka dociera tam, gdzie szczoteczka nie może, do ciasnych przestrzeni międzyzębowych i kieszonek dziąsłowych, na około milimetr w głąb. To siedliska chorobotwórczych bakterii, które mogą zainfekować całą jamę ustną. Istnieje wiele rodzajów nitek, szczoteczek międzyzębowych i flosserów, dostosowanych do potrzeb pacjentów. Oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych raz dziennie jest obowiązkowe – podkreśla ekspertka Medicover Stomatologia.
Profilaktyka antypłytkowa obejmuje też dobór odpowiedniej szczoteczki i naukę prawidłowej techniki szczotkowania. Płytka jest zwarta i lepka, więc mechaniczne usuwanie to podstawa. Istnieją również środki, które spowalniają jej formowanie.
– Kluczem jest neutralizacja szkodliwych drobnoustrojów. Dlatego pasty i płyny do płukania ust wzbogaca się o związki bakteriobójcze: chlorheksydynę (diglukonian CHX), chlorek cetylopirydyniowy (CPC) oraz pomocniczo fenoksyetanol, tymol i różne związki cynku. Cynk wspiera profilaktykę nieświeżego oddechu, remineralizuje szkliwo i utrudnia rozwój bakterii. Produkty bez alkoholu etylowego są równie skuteczne, a przy tym bezpieczniejsze dla śluzówki – dodaje Filianets.
Na rynku dostępne są również płyny zapobiegające powstawaniu kamienia nazębnego, zawierające pirofosforany, które wiążą jony wapnia i fosforanowe, utrudniając ich wbudowanie w płytkę.
Pozbywamy się płytki w gabinecie
Profesjonalna higienizacja to skuteczne usuwanie biofilmu, osadów i kamienia bez uszkadzania szkliwa. W jej skład wchodzą piaskowanie, skaling oraz fluoryzacja.
– Skaler ultradźwiękowy rozbija stwardniałe złogi, a piaskowanie usuwa płytkę z powierzchni zębów, trudno dostępnych przestrzeni międzyzębowych i kieszonek dziąsłowych, czasem także poddziąsłowo. Zabiegi należy wykonywać raz lub dwa razy w roku, a w przypadku osób z cukrzycą, problemami przyzębia czy aparatem ortodontycznym – nawet częściej, co trzy miesiące – radzi higienistka.
Coraz większą popularność zdobywa metoda Guided Biofilm Therapy (GBT), ośmioetapowy protokół higienizacji, który pozwala na precyzyjne i komfortowe usuwanie biofilmu. Zastosowanie drobnoziarnistego piasku i specjalnych końcówek skalera ultradźwiękowego umożliwia dokładne oczyszczenie, nawet w trudno dostępnych miejscach, przy minimalnym dyskomforcie.
GBT jest polecana pacjentom implantologicznym, ortodontycznym, z chorobami przyzębia oraz wszystkim, którzy cenią delikatność i skuteczność podczas profilaktyki. Może być też elementem leczenia stanów zapalnych i utrzymania efektów po zabiegach stomatologicznych.
Walka z płytką nazębną wymaga cierpliwości i precyzji. Warto skonsultować się z dentystą lub higienistką, aby dostosować codzienne nawyki do indywidualnych potrzeb. Nawet niewielkie zmiany mogą znacząco poprawić zdrowie zębów i dziąseł.
