Hormon ten bierze udział m.in. w regulacji wielu procesów metabolicznych, odpowiedzi immunologicznej, wspiera układ krążenia, a także wpływa na nastrój i emocje. Gdy jego poziom przewlekle wykracza poza normę, pojawiają się objawy, które wymagają konsultacji lekarskiej i przeprowadzenia szczegółowej diagnostyki. Dowiedz się, kiedy i jak zbadać poziom kortyzolu.
Z tego artykułu dowiesz się, że:
- wydzielanie kortyzolu podlega rytmowi dobowemu – najwyższe stężenie występuje rano, a najniższe w nocy,
- przewlekle podwyższony poziom kortyzolu może prowadzić do chronicznego zmęczenia, bezsenności i szeregu innych objawów ze strony całego organizmu,
- w diagnostyce zastosowanie ma m.in. oznaczenie kortyzolu w surowicy krwi, w ślinie oraz dobowej zbiórce moczu.
Kiedy należy zbadać kortyzol? Objawy wysokiego kortyzolu
Podwyższony poziom kortyzolu może być związany m.in. z przewlekłym stresem lub zaburzeniami hormonalnymi. Hormon ten wpływa na metabolizm glukozy, funkcjonowanie układu nerwowego oraz gospodarkę energetyczną organizmu, dlatego jego nadmiar może powodować wiele niespecyficznych objawów.
Długotrwale utrzymujący się wysoki poziom kortyzolu może zaburzać sen i procesy regeneracyjne organizmu, co sprzyja uczuciu przewlekłego zmęczenia. Hormon wpływa na rytm dobowy czuwania i snu – jego stężenie powinno obniżać się w godzinach wieczornych, aby umożliwić prawidłowe zasypianie. Jeżeli poziom kortyzolu pozostaje podwyższony także w nocy, może to prowadzić do trudności z zasypianiem, częstych wybudzeń oraz braku uczucia wypoczynku po przebudzeniu.
Do objawów, które mogą sugerować podwyższony poziom kortyzolu, należą również:
- uczucie napięcia i niepokoju,
- pogorszenie koncentracji i problemy z pamięcią,
- zwiększony apetyt (zwłaszcza na słodkie produkty),
- przyrost masy ciała (szczególnie w okolicy brzucha),
- podwyższone ciśnienie tętnicze,
- obniżona odporność i częstsze infekcje.
Jak zbadać poziom kortyzolu?
Ocena poziomu kortyzolu w organizmie opiera się na badaniach laboratoryjnych. Najczęściej wykonuje się oznaczenie stężenia hormonu we krwi, jednak możliwe jest także badanie kortyzolu w ślinie lub w dobowej zbiórce moczu.
Badanie kortyzolu we krwi
Poziom kortyzolu we krwi oceniany jednorazowo wymaga pobrania krwi w godzinach porannych, gdy stężenie tego hormonu jest największe. Natomiast w celu oceny rytmu dobowego oznaczenia dokonywane mogą być również w godzinach popołudniowych, wieczornych, jak i nocnych.
Badanie kortyzolu w ślinie
Próbki śliny pobiera się zwykle kilka razy w ciągu dnia (np. rano, w południe i wieczorem) lub tylko w godzinach porannych (kilka pomiarów w ciągu 60 minut od przebudzenia). Metoda ta jest nieinwazyjna i może być wykonywana w warunkach domowych.
Badanie kortyzolu w dobowej zbiórce moczu
Oznaczenie wolnego kortyzolu w dobowej zbiórce moczu pozwala ocenić całkowitą ilość hormonu wydzielaną przez organizm w ciągu 24 godzin. W tym celu konieczne jest zebranie do specjalnego pojemnika całego moczu wydalonego w ciągu doby.
Podwyższony poziom kortyzolu – jaka może być przyczyna?
Podwyższony poziom kortyzolu często jest związany z przewlekłym stresem, który prowadzi do nadmiernej aktywacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Może występować także u osób pracujących na nocnych zmianach, przyjmujących leki hormonalne czy będących na diecie niskowęglowodanowej.
Inne przyczyny wysokiego poziomu kortyzolu to m.in.:
- zespół Cushinga,
- guzy nadnerczy wydzielające kortyzol,
- nowotwory wydzielające ACTH,
- stosowanie glikokortykosteroidów w leczeniu chorób przewlekłych,
- depresja,
- ciężkie choroby przewlekłe,
- otyłość olbrzymia,
- alkoholizm.
Przewlekłe zmęczenie i zaburzenia snu mogą być jednym z sygnałów wskazujących na nieprawidłowe stężenie kortyzolu. W przypadku utrzymujących się objawów należy skonsultować się z lekarzem i wykonać badania diagnostyczne. Poziom kortyzolu można ocenić w surowicy krwi, ślinie oraz dobowej zbiórce moczu.
Bibliografia:
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/podwyzszony-poziom-kortyzolu-objawy-przyczyny-diagnostyka-mozliwosci-obnizenia/ (dostęp 16.03.2026)
- N. Musiała i in., Kortyzol – nadzór nad ustrojem w fizjologii i stresie, Diagn Lab 2018, 54(1): 29–36
- J. Heitzman, Postępowanie w przypadku bezsenności i zaburzeń snu, Lekarz POZ 3/2021
Artykuł sponsorowany
