Cukrzyca to choroba cywilizacyjna, która dotyka coraz większej liczby osób i niesie ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Jednym z najgroźniejszych, a jednocześnie często bagatelizowanych powikłań są uszkodzenia narządu wzroku. Oczy są wyjątkowo wrażliwe na wahania poziomu glukozy we krwi, a zmiany wywołane cukrzycą mogą rozwijać się przez lata bez wyraźnych objawów.
Jak podkreśla lek. Małgorzata Laskowicz, okulistka z kliniki Oko-Test w Nowym Targu, regularne kontrole okulistyczne powinny stanowić stały element opieki nad pacjentem diabetologicznym. To właśnie profilaktyka i wczesna diagnostyka decydują o tym, czy uda się uniknąć trwałych uszkodzeń wzroku.
Retinopatia cukrzycowa – powikłanie, które długo nie boli
Jednym z najczęstszych powikłań cukrzycy jest retinopatia cukrzycowa – schorzenie wynikające z uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych siatkówki. Co szczególnie niebezpieczne, proces ten może rozpocząć się jeszcze zanim pacjent usłyszy diagnozę cukrzycy.
– Na co dzień diagnozuję i leczę pacjentów z cukrzycą. To problem bardzo aktualny, ponieważ liczba chorych systematycznie rośnie. Niestety świadomość powikłań ocznych wciąż jest zbyt niska. Każda osoba z rozpoznaną cukrzycą powinna mieć wykonane badanie dna oka. Choroba często rozwija się przez wiele lat bez wyraźnych objawów, dlatego już w momencie jej wykrycia możemy obserwować zmiany w siatkówce – wyjaśnia lek. Małgorzata Laskowicz.
We wczesnym stadium retinopatia może nie dawać żadnych dolegliwości i nie powodować pogorszenia widzenia. To sprawia, że pacjenci często nie zdają sobie sprawy z postępujących zmian. Brak regularnych kontroli może jednak prowadzić do poważnych konsekwencji.
– Nieleczona retinopatia skutkuje stopniową utratą ostrości wzroku, a w skrajnych przypadkach nawet całkowitą ślepotą. Kluczowe jest więc wychwycenie zmian na jak najwcześniejszym etapie – podkreśla specjalistka.
Objawy alarmowe – kiedy nie wolno zwlekać z wizytą
Choć retinopatia cukrzycowa przez długi czas może przebiegać bezobjawowo, istnieją symptomy, które wymagają natychmiastowej konsultacji okulistycznej. Należą do nich:
przymglenie widzenia,
zniekształcenie obrazu (falowanie, pomniejszenie lub powiększenie obrazu),
pojawienie się mroczków w polu widzenia,
trudności w dostrzeganiu szczegółów,
nagłe pogorszenie ostrości wzroku.
– Każde zaburzenie widzenia u pacjenta z cukrzycą jest sygnałem alarmowym i wymaga pilnej diagnostyki. Takich objawów nie można odkładać na później – zaznacza lekarka.
Jak wygląda diagnostyka?
Podstawowym badaniem u pacjentów z cukrzycą jest badanie dna oka. To ono pozwala wykryć pierwsze, często jeszcze bezobjawowe zmiany w siatkówce.
– Obecnie nie dysponujemy innym badaniem przesiewowym, które mogłoby zastąpić ocenę dna oka. To okulista decyduje, czy doszło do uszkodzeń oraz czy konieczna jest pogłębiona diagnostyka – wyjaśnia lek. Małgorzata Laskowicz.
Pierwsze badanie powinno zostać wykonane już w momencie rozpoznania cukrzycy. Częstotliwość kolejnych kontroli zależy od stanu siatkówki oraz poziomu wyrównania choroby:
przy braku zmian – zazwyczaj raz w roku,
przy stwierdzonych nieprawidłowościach – nawet co kilka miesięcy,
przy bardzo dobrze kontrolowanej cukrzycy – czasem rzadziej, jeśli lekarz uzna to za bezpieczne.
Uzupełnieniem diagnostyki jest tomografia OCT siatkówki – bezbolesne badanie obrazowe centralnej części siatkówki. W przypadku wykrycia zmian może być również wykonana angiografia fluoresceinowa.
To badanie inwazyjne, polegające na dożylnym podaniu kontrastu, umożliwia szczegółową ocenę naczyń siatkówki. – Angiografia dostarcza bardzo precyzyjnych informacji, jednak nie u wszystkich pacjentów może być przeprowadzona. Przeciwwskazaniem jest m.in. niewydolność nerek czy alergia na kontrast. W takich przypadkach stopień zaawansowania choroby oceniamy na podstawie badań nieinwazyjnych – tłumaczy specjalistka z Oko-Test.
Warto podkreślić, że nawet dobrze kontrolowana cukrzyca nie zwalnia z obowiązku regularnych wizyt u okulisty. – Wahania glikemii mogą pojawiać się na różnych etapach życia i przyspieszać rozwój zmian w siatkówce. Dlatego profilaktyka musi być stała – zaznacza lekarka.
Nowoczesne metody leczenia
Współczesna okulistyka dysponuje skutecznymi metodami pozwalającymi zahamować rozwój retinopatii cukrzycowej i chronić wzrok pacjenta.
Najczęściej stosowaną metodą jest laseroterapia. Zabieg polega na niszczeniu patologicznych naczyń krwionośnych lub obszarów niedokrwienia przy użyciu wiązki lasera.
– Procedura wykonywana jest ambulatoryjnie, po zastosowaniu kropli znieczulających i rozszerzających źrenicę. Może powodować chwilowy dyskomfort i przejściowe pogorszenie widzenia, jednak jest bezpieczna i dobrze tolerowana. Zazwyczaj wymaga kilku sesji – wyjaśnia lek. Małgorzata Laskowicz.
W przypadku cukrzycowego obrzęku plamki stosuje się iniekcje doszklistkowe, czyli podawanie leków bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej. – Zastrzyki podawane są regularnie, często w ramach programów lekowych. Ich skuteczność jest bardzo wysoka, a w wielu przypadkach łączymy je z laseroterapią, aby utrwalić efekt leczenia – dodaje specjalistka.
Wczesne rozpoczęcie terapii daje bardzo dobre rezultaty. Problem pojawia się wtedy, gdy pacjent przez lata ignoruje zarówno objawy cukrzycy, jak i zalecenia kontrolne. W zaawansowanych stadiach choroby często jedyną możliwością pozostaje leczenie operacyjne, a rokowanie co do ostrości wzroku jest wówczas znacznie mniej korzystne.
Profilaktyka to obowiązek, nie wybór
Cukrzyca może w sposób powolny i bezobjawowy prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń wzroku. Regularne badania okulistyczne powinny być stałym elementem opieki nad każdym pacjentem z tą chorobą.
– Profilaktyka ma kluczowe znaczenie. Każda osoba z cukrzycą powinna być kierowana przez diabetologa na badanie dna oka i traktować je jako standard opieki, a nie dodatkową opcję. Im wcześniej wykryjemy zmiany, tym większe są nasze możliwości skutecznego leczenia – podsumowuje lek. Małgorzata Laskowicz.
