Menopauza najczęściej pojawia się u kobiet między 45. a 55. rokiem życia, choć może wystąpić zarówno wcześniej, jak i później. Zwykle kojarzona jest z uderzeniami gorąca, wahaniami nastroju czy rozdrażnieniem, jednak jej wpływ na organizm jest znacznie szerszy. Dotyczy nie tylko samopoczucia czy metabolizmu, ale również układu kostnego oraz zdrowia jamy ustnej. Właśnie dlatego w tym okresie warto szczególnie uważnie zadbać o profilaktykę stomatologiczną.
Menopauza, potocznie nazywana przekwitaniem, to etap stopniowego zmniejszania produkcji estrogenów i progesteronu. Skutkiem tych zmian jest ustanie miesiączkowania i utrata płodności, ale również szereg innych konsekwencji – od obniżonego libido i wahań nastroju, przez tendencję do odkładania się tkanki tłuszczowej w okolicach talii, aż po zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i osteoporozy. To właśnie osteoporoza, w połączeniu z innymi efektami zmian hormonalnych, sprawia, że zęby i dziąsła wymagają w tym czasie szczególnej troski.
Gdy gęstość kości spada
Spadek poziomu estrogenów prowadzi do stopniowej utraty gęstości mineralnej kości. Proces ten bywa zauważalny nawet na zdjęciach rentgenowskich wykonywanych w gabinetach stomatologicznych, takich jak pantomogram. Choć badanie to nie służy do rozpoznania osteoporozy, może stanowić pierwszy sygnał ostrzegawczy.
– Spadek gęstości kości bywa widoczny również w obrębie szczęki i żuchwy. Może to prowadzić do chwiania się zębów, a nawet ich utraty. W diagnostyce osteoporozy wykonuje się densytometrię, która jest badaniem dokładniejszym i bardziej miarodajnym – wyjaśnia lek. dent. Kinga Lejczak z Royal Dent Medicover Stomatologia we Wrocławiu.
Ubytek masy kostnej prowadzi do tzw. resorpcji wyrostka zębodołowego, czyli struktury, w której osadzone są zęby. Osłabiona kość jest również bardziej podatna na rozwój chorób przyzębia, co dodatkowo zwiększa ryzyko problemów stomatologicznych.
– W leczeniu osteoporozy stosuje się między innymi bisfosfoniany. O ich przyjmowaniu należy bezwzględnie poinformować dentystę, zwłaszcza przed planowanymi zabiegami stomatologicznymi, ponieważ w rzadkich przypadkach leki te mogą prowadzić do martwicy kości szczęk – dodaje ekspertka.
Gdy w ustach robi się sucho
Jednym z częstszych objawów menopauzy jest uczucie suchości w jamie ustnej. Spadek estrogenów wpływa na pracę ślinianek, prowadząc do zmniejszenia ilości wydzielanej śliny. A to oznacza osłabienie naturalnej bariery ochronnej dla zębów i dziąseł.
Ślina pełni kluczową rolę w neutralizowaniu kwasów, wypłukiwaniu resztek pokarmowych i hamowaniu rozwoju bakterii. Jej niedobór sprzyja próchnicy, stanom zapalnym dziąseł, a także powoduje trudności z mówieniem, przełykaniem oraz noszeniem protez.
– Kserostomia, czyli suchość jamy ustnej, dotyczy nie tylko kobiet w okresie menopauzy, ale także wielu osób starszych. Pomocne jest częste picie wody, niesłodzonych herbat i naparów ziołowych, a także stosowanie specjalnych żeli, sprayów i płukanek nawilżających – tłumaczy dentystka z Royal Dent Medicover.
Nie warto bagatelizować tego problemu, ponieważ sam nie ustępuje. Nieleczona suchość w jamie ustnej może prowadzić do podrażnień, owrzodzeń, aft oraz pogorszenia stabilności protez. U części kobiet pojawia się także zmiana odczuwania smaków, co sprzyja sięganiu po słodsze lub bardziej intensywne w smaku potrawy – a to niestety zwiększa ryzyko próchnicy.
Gdy dziąsła stają się wrażliwe
Zmiany hormonalne to także osłabienie tkanek miękkich. Spadek estrogenów zaburza mikrokrążenie, przez co dziąsła stają się bardziej wrażliwe, łatwiej krwawią, szybciej się obniżają i są bardziej podatne na urazy.
– Bakterie w kieszonkach dziąsłowych szybciej wywołują stany zapalne, które nieleczone mogą prowadzić do chorób przyzębia. Odsłonięte szyjki zębów są natomiast bardziej narażone na rozwój próchnicy – ostrzega lek. dent. Kinga Lejczak.
Dodatkowo zmiany osteoporotyczne w obrębie szczęki i żuchwy pogarszają kondycję dziąseł. Ryzyko problemów zwiększają również choroby współistniejące, takie jak cukrzyca, miażdżyca czy osłabiona odporność. Warto pamiętać, że stan jamy ustnej ma bezpośredni wpływ na ogólne zdrowie organizmu – i odwrotnie.
Jak dbać o zęby w okresie menopauzy?
Menopauza jest naturalnym etapem życia każdej kobiety. Choć jej przebieg bywa bardzo indywidualny, zawsze wiąże się z pewnymi zmianami. Odpowiednia profilaktyka pozwala skutecznie ograniczyć ich negatywne skutki.
– Podstawą jest dokładna higiena jamy ustnej: regularne szczotkowanie i nitkowanie zębów, stosowanie szczoteczki o miękkim włosiu, pasty z fluorem oraz płukanek antybakteryjnych. Warto również zrezygnować z palenia, ograniczyć spożycie cukrów prostych, a w diecie postawić na pełnotłusty nabiał, dobrej jakości białko i zdrowe tłuszcze. Niezbędne są też regularne wizyty kontrolne u dentysty – podkreśla ekspertka Royal Dent Medicover Stomatologia.
Kluczową rolę odgrywają również składniki wspierające zdrowie kości i zębów: wapń, magnez oraz witamina D3. Coraz częściej zwraca się też uwagę na witaminę K2 (MK-7), która pomaga kierować wapń do kości i zapobiega jego odkładaniu się w naczyniach krwionośnych.
Każde niepokojące objawy i gorsze samopoczucie w okresie menopauzy warto skonsultować z lekarzem rodzinnym, internistą lub ginekologiem. Specjalista może zalecić odpowiednią suplementację, leczenie objawowe lub – jeśli to konieczne – hormonalną terapię zastępczą.
