Chyba każdy zna uczucie „przelewania prądu” przez rękę albo stopę po długim siedzeniu w jednej pozycji. Kończyna staje się zdrętwiała, pojawia się mrowienie, kłucie lub pieczenie, a przez chwilę trudno nią swobodnie poruszać. Najczęściej dolegliwość mija po zmianie pozycji i nie oznacza choroby.
Inaczej jest wtedy, gdy drętwienie dłoni lub stóp pojawia się regularnie, utrzymuje się długo, budzi w nocy albo stopniowo się nasila. Takich objawów nie należy ignorować, ponieważ mogą być związane z uciskiem lub uszkodzeniem nerwu, niedoborami, cukrzycą, chorobami kręgosłupa albo zaburzeniami neurologicznymi.
Czym właściwie jest drętwienie?
Drętwienie oznacza osłabienie lub utratę czucia w określonym obszarze ciała. Może występować samodzielnie albo razem z mrowieniem, kłuciem, pieczeniem, uczuciem chłodu czy wrażeniem chodzenia „mrówek” po skórze.
Takie nietypowe odczucia określane są mianem parestezji. Pojawiają się, gdy sygnały przekazywane przez nerwy czuciowe zostają czasowo zakłócone lub gdy nerw ulega dłuższemu uciskowi albo uszkodzeniu.
Znaczenie ma miejsce występowania dolegliwości. Drętwienie jednego palca może mieć inną przyczynę niż symetryczne mrowienie obu stóp. Dla lekarza ważne będą również czas trwania, okoliczności pojawienia się objawów oraz występowanie bólu lub osłabienia mięśni.
Kiedy drętwienie jest niegroźne?
Najczęstszą przyczyną chwilowego drętwienia jest niewygodna pozycja. Siedzenie z nogą założoną na nogę, klęczenie, spanie na ręce albo długie opieranie łokcia może uciskać nerw i utrudniać jego prawidłowe funkcjonowanie.
Po zmianie ułożenia ciała pojawia się charakterystyczne mrowienie, a następnie czucie stopniowo wraca. Taki epizod zwykle trwa krótko i nie pozostawia po sobie innych dolegliwości.
Niepokój powinno wzbudzić drętwienie, które występuje bez wyraźnej przyczyny, powtarza się w tym samym miejscu, obejmuje coraz większy obszar albo nie ustępuje po zmianie pozycji.
Drętwienie dłoni w nocy
Budzenie się z mrowieniem palców może być związane ze sposobem ułożenia ręki podczas snu. Jeśli dolegliwości pojawiają się regularnie, jedną z możliwych przyczyn jest jednak zespół cieśni nadgarstka.
Dochodzi w nim do ucisku nerwu pośrodkowego przebiegającego przez nadgarstek. Mrowienie i drętwienie obejmuje zazwyczaj kciuk, palec wskazujący, środkowy oraz część palca serdecznego. Objawy często nasilają się w nocy, podczas prowadzenia samochodu, trzymania telefonu albo wykonywania powtarzalnych ruchów dłoni.
Z czasem może pojawić się osłabienie chwytu, niezgrabność ręki oraz upuszczanie przedmiotów. Takie symptomy powinny zostać ocenione przez lekarza, ponieważ długotrwały ucisk może prowadzić do uszkodzenia nerwu.
Mrowienie małego palca i części palca serdecznego może natomiast wiązać się z uciskiem nerwu łokciowego, na przykład na skutek częstego opierania łokcia o twardą powierzchnię.
Przyczyna może znajdować się w kręgosłupie
Drętwienie dłoni nie zawsze oznacza problem w obrębie ręki. Objawy mogą pochodzić z odcinka szyjnego kręgosłupa, gdzie nerwy wychodzące z rdzenia kierują się w stronę barku, ramienia i dłoni.
Ucisk korzenia nerwowego może powodować mrowienie, pieczenie albo ból promieniujący od szyi do ręki. Niekiedy dolegliwości nasilają się podczas poruszania głową, pracy przy komputerze lub długiego siedzenia.
Podobny mechanizm może dotyczyć nóg. Zmiany w dolnym odcinku kręgosłupa mogą wywoływać ból, drętwienie i mrowienie promieniujące przez pośladek do uda, łydki albo stopy.
Samo miejsce występowania objawów nie wystarcza do postawienia diagnozy. Potrzebne jest badanie oceniające między innymi czucie, siłę mięśni i odruchy.
Mrowienie obu stóp a neuropatia
Symetryczne drętwienie rozpoczynające się od palców stóp może wskazywać na neuropatię obwodową, czyli uszkodzenie nerwów znajdujących się poza mózgiem i rdzeniem kręgowym.
Objawy często rozwijają się stopniowo. Najpierw pojawia się mrowienie, zaburzenie czucia temperatury lub uczucie noszenia niewidocznych skarpet. Z czasem dolegliwości mogą obejmować większą część stóp i podudzi, a następnie również dłonie.
Neuropatia może powodować:
- drętwienie i mrowienie,
- piekący lub przeszywający ból,
- nadwrażliwość na dotyk,
- osłabienie czucia bólu i temperatury,
- problemy z równowagą,
- osłabienie mięśni.
Jedną z częstych przyczyn neuropatii jest cukrzyca. Uszkodzenie nerwów może być związane również z nadmiernym spożywaniem alkoholu, chorobami autoimmunologicznymi, niektórymi infekcjami, schorzeniami nerek i wątroby, a także leczeniem onkologicznym.
Czy winny może być niedobór witaminy B12?
Witamina B12 jest potrzebna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i wytwarzania krwinek. Jej niedobór może powodować osłabienie, problemy z koncentracją, zaburzenia równowagi oraz mrowienie dłoni i stóp.
Na niedobór bardziej narażone mogą być osoby stosujące dietę pozbawioną produktów pochodzenia zwierzęcego bez odpowiedniej suplementacji, mające problemy z wchłanianiem składników odżywczych albo przyjmujące niektóre leki.
Nie należy jednak zakładać, że każde drętwienie wynika z niedoboru i rozpoczynać suplementacji na własną rękę. Przyczynę dolegliwości powinny pomóc ustalić wywiad, badanie lekarskie i odpowiednio dobrane badania krwi.
Inne możliwe przyczyny
Nawracające parestezje mogą towarzyszyć chorobom tarczycy, zaburzeniom gospodarki elektrolitowej oraz niektórym chorobom neurologicznym. Czasem pojawiają się także podczas silnego stresu i szybkiego oddychania, czyli hiperwentylacji. Wówczas mrowienie może obejmować palce dłoni oraz okolice ust.
Do zaburzeń czucia może prowadzić również długotrwały ucisk nerwu spowodowany urazem, stanem zapalnym, obrzękiem albo wykonywaniem powtarzalnych ruchów.
Nie każda z tych przyczyn jest poważna, ale częste lub nasilające się drętwienie wymaga oceny. Szczególnie istotne jest występowanie dodatkowych objawów, takich jak ból, utrata siły mięśniowej, problemy z chodzeniem albo zaburzenia równowagi.
Kiedy umówić się do lekarza?
Konsultacja jest wskazana, jeśli mrowienie lub drętwienie:
- często powraca,
- trwa coraz dłużej,
- występuje bez związku z pozycją ciała,
- stopniowo obejmuje większy obszar,
- dotyczy obu stóp albo obu dłoni,
- wybudza ze snu,
- towarzyszy mu ból lub pieczenie,
- powoduje osłabienie chwytu lub upuszczanie przedmiotów,
- łączy się z problemami z chodzeniem i utrzymaniem równowagi.
Do lekarza warto zgłosić się również wtedy, gdy zaburzone czucie prowadzi do częstych skaleczeń, oparzeń lub urazów. Osoba z neuropatią może nie zauważyć rany na stopie, dlatego regularna kontrola skóry ma duże znaczenie, szczególnie przy cukrzycy.
Nagłe drętwienie jednej strony może oznaczać udar
Szczególnej uwagi wymaga nagłe drętwienie twarzy, ręki lub nogi po jednej stronie ciała. Może być ono objawem udaru mózgu albo przemijającego ataku niedokrwiennego, nazywanego TIA.
Trzeba szybko sprawdzić, czy pojawiło się również:
- opadnięcie jednego kącika ust,
- osłabienie ręki lub nogi,
- niewyraźna albo niezrozumiała mowa,
- nagłe zaburzenie widzenia,
- problem z utrzymaniem równowagi,
- dezorientacja,
- nagły, wyjątkowo silny ból głowy.
W takiej sytuacji należy natychmiast zadzwonić pod numer 112 lub 999. Nie wolno czekać, aż objawy miną, ani samodzielnie jechać samochodem do szpitala.
Nawet jeśli drętwienie i zaburzenia mowy ustąpią po kilku minutach, nadal potrzebna jest pilna pomoc. Krótkotrwałe objawy mogą oznaczać TIA i zapowiadać pełny udar
Jak lekarz szuka przyczyny?
Diagnostyka rozpoczyna się od dokładnego wywiadu. Lekarz zapyta, kiedy pojawiają się objawy, które palce lub części stóp obejmują, jak długo trwają oraz czy występuje ból albo osłabienie mięśni.
Badanie może obejmować ocenę czucia, odruchów, siły mięśniowej, chodu i zakresu ruchu. W zależności od podejrzewanej przyczyny lekarz może zlecić badania krwi, między innymi stężenie glukozy, morfologię, poziom witaminy B12 lub parametry związane z funkcją tarczycy.
Czasem potrzebne jest badanie przewodnictwa nerwowego i elektromiografia. W przypadku podejrzenia zmian w kręgosłupie lub ośrodkowym układzie nerwowym mogą zostać zalecone badania obrazowe.
Nie lecz drętwienia w ciemno
Chwilowe mrowienie po niewygodnej pozycji zwykle ustępuje po poruszeniu kończyną i usunięciu ucisku. Jeśli jednak problem powraca, leczenie domowymi metodami bez rozpoznania przyczyny może jedynie opóźnić diagnozę.
Nie warto samodzielnie przyjmować dużych dawek witamin ani zakładać, że winny jest kręgosłup. Podobne dolegliwości mogą wynikać z zupełnie różnych problemów, wymagających odmiennego postępowania.
Drętwienie dłoni lub stóp jest objawem, a nie osobną chorobą. Najważniejsze pozostaje znalezienie jego źródła. Wczesna konsultacja może pomóc zapobiec dalszemu uszkodzeniu nerwów, a w przypadku nagłych objawów udaru szybka reakcja może uratować zdrowie i życie.
